Centrum „Spycimierskie Boże Ciało” w Spycimierzu, zaprojektowane przez prof. dr. hab. inż. arch. Bartosza Hungera z Łodzi, zostało uhonorowane dwiema prestiżowymi nagrodami architektonicznymi – ogólnopolskim tytułem „Budowa XXI Wieku” oraz europejską nagrodą New European Bauhaus Prizes 2026. Podwójny sukces potwierdza wyjątkową wartość projektu, w którym współczesna architektura harmonijnie łączy się z historycznym krajobrazem, lokalną tradycją i potrzebami społeczności.
10 września 2026 roku na Zamku Królewskim w Warszawie, podczas jubileuszowej XXX edycji Ogólnopolskiego Konkursu „Modernizacja Roku & Budowa XXI wieku”, Centrum „Spycimierskie Boże Ciało” otrzymało tytuł „Budowa XXI Wieku” w kategorii „Obiekty kultury”. Wyróżnienie przyznano inwestycji zrealizowanej przez Gminę Uniejów, której autorem jest prof. Bartosz Hunger.
Niewiele ponad miesiąc później projekt odniósł kolejny, tym razem międzynarodowy sukces. 15 października 2026 roku w Brukseli Gmina Uniejów została laureatem New European Bauhaus Prizes 2026 za projekt „Spycimierz Living Heritage Hub”, zwyciężając w kategorii „New European Bauhaus Boost for Small Municipalities”. Nagroda ta stanowi szczególne wyróżnienie dla przedsięwzięć łączących trzy podstawowe wartości Nowego Europejskiego Bauhausu: piękno, zrównoważony rozwój oraz dostępność i włączenie społeczne.
Architektura wynikająca z miejsca
Centrum powstało w Spycimierzu, niewielkiej miejscowości położonej w pobliżu Uniejowa, o niemal tysiącletniej historii i unikatowym, objętym ochroną konserwatorską układzie przestrzennym. Wieś znana jest przede wszystkim z ponad dwustuletniej tradycji układania kwietnych dywanów podczas procesji Bożego Ciała, wpisanej w 2021 roku na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości UNESCO.
Zaprojektowanie obiektu przeznaczonego do prezentacji i ochrony tego niezwykłego dziedzictwa stanowiło szczególne wyzwanie architektoniczne. Nowy, stosunkowo duży budynek musiał zostać wprowadzony w kameralną przestrzeń historycznej wsi, zdominowaną przez niewielką zabudowę mieszkalną i gospodarczą, bez naruszenia jej charakteru i historycznej tożsamości.
Kluczową decyzją projektową prof. Bartosza Hungera było podporządkowanie architektury kontekstowi miejsca, zamiast poszukiwania efektownej, autonomicznej formy. Autor świadomie zrezygnował z formalnej demonstracyjności na rzecz kompozycji wyrastającej z lokalnych tradycji budowlanych i historycznego układu przestrzennego Spycimierza.
Bryła obiektu została podzielona na trzy niezależne konstrukcyjnie części, połączone przeszklonymi przejściami. Rozwiązanie to pozwoliło ograniczyć odczuwalną skalę zabudowy i nawiązać do charakterystycznych dla polskiej wsi zespołów zagrodowych. Powstała kompozycja na planie podkowy, z parterowymi skrzydłami bocznymi oraz częściowo dwukondygnacyjnym budynkiem centralnym.
Szczególnie istotnym zabiegiem urbanistycznym było powiązanie osi kompozycyjnej nowego założenia z osią sąsiedniego kościoła parafialnego. Główne wejścia oraz wewnętrzny dziedziniec zostały podporządkowane temu kierunkowi, dzięki czemu nowa inwestycja nie funkcjonuje jako przypadkowo usytuowany obiekt, lecz staje się integralnym elementem historycznej struktury miejscowości.
Równie przemyślany jest dobór materiałów i detali architektonicznych. Naturalna cegła, miejscowy kamień wapienny, drewno oraz ceramiczna dachówka tworzą spójny język formalny, odwołujący się do tradycyjnej architektury regionu. Dwuspadowe dachy, eksponowane elementy konstrukcji drewnianej, charakterystyczne opracowanie narożników, gzymsów i obramień okiennych pozwalają wpisać współczesny obiekt w istniejący krajobraz kulturowy.
Nie jest to jednak próba dosłownego odtworzenia dawnej zabudowy. Tradycyjne materiały i rozwiązania kompozycyjne zostały wykorzystane do stworzenia nowoczesnego obiektu o czytelnej organizacji przestrzennej i współczesnym standardzie użytkowym.
O wartości architektury Centrum decyduje zatem nie spektakularność formy, lecz trafność podjętych decyzji projektowych, umiejętność odczytania charakteru miejsca i konsekwencja w realizacji przyjętej koncepcji.
Nowoczesne centrum kultury i życia społecznego
Istotnym walorem projektu jest również jego program funkcjonalny, wykraczający poza tradycyjne rozumienie muzeum.
Centrum zostało pomyślane jako przestrzeń prezentacji niematerialnego dziedzictwa kulturowego, ale jednocześnie jako miejsce codziennych spotkań, edukacji, integracji i aktywności mieszkańców. W budynku znajdują się sale wystawiennicze, przestrzenie interaktywne, pomieszczenia edukacyjne, sala wielofunkcyjna, zaplecze gastronomiczne oraz przestrzenie przeznaczone do organizacji wydarzeń kulturalnych.
Ważną rolę odgrywają nowoczesne rozwiązania ekspozycyjne, w tym multimedia i instalacje immersyjne, umożliwiające odbiorcom nie tylko poznanie historii spycimierskich kwietnych dywanów, ale także doświadczenie ich symboliki i atmosfery.
Przemyślany układ funkcjonalny pozwala na elastyczne wykorzystywanie budynku przez cały rok. Obiekt nie ogranicza się do obsługi ruchu turystycznego związanego z dorocznymi obchodami Bożego Ciała, lecz tworzy trwałą infrastrukturę kulturalną służącą lokalnej społeczności.
Równie istotne są rozwiązania zapewniające dostępność dla różnych grup użytkowników, w tym osób z niepełnosprawnościami, oraz zastosowanie współczesnych instalacji i systemów technicznych służących komfortowi użytkowania i racjonalnemu gospodarowaniu energią.
W ten sposób Centrum realizuje ideę architektury społecznie odpowiedzialnej – pięknej, funkcjonalnej, dostępnej i zakorzenionej w lokalnej kulturze.
Lokalna tożsamość jako wartość uniwersalna
Szczególne znaczenie europejskiego wyróżnienia polega na dostrzeżeniu potencjału architektury powstającej poza wielkimi ośrodkami miejskimi.
Centrum w Spycimierzu pokazuje, że ambitna, wartościowa architektura nie musi opierać się na spektakularnych rozwiązaniach formalnych ani dominować nad swoim otoczeniem. Może czerpać siłę z lokalnej historii, tradycji, krajobrazu i autentycznych potrzeb mieszkańców.
Projekt prof. Bartosza Hungera jest przykładem świadomego poszukiwania równowagi pomiędzy ochroną dziedzictwa a współczesnością. Zachowując szacunek dla zastanego kontekstu, wprowadza do niego nowe funkcje, nową jakość przestrzeni publicznej i nowe możliwości rozwoju społecznego oraz kulturalnego.
To właśnie umiejętne połączenie tych wartości pozwala odczytywać sukces inwestycji zarówno w wymiarze ogólnopolskim, jak i europejskim.
Podwójne wyróżnienie – potwierdzenie jakości projektu
Dwie nagrody przyznane w odstępie zaledwie kilku tygodni stanowią wyjątkowe potwierdzenie wartości zrealizowanej inwestycji.
Ogólnopolski tytuł „Budowa XXI Wieku” podkreśla wysoką jakość przedsięwzięcia architektonicznego i budowlanego, natomiast zwycięstwo w konkursie New European Bauhaus Prizes 2026 wskazuje na jego szersze znaczenie – jako przykładu architektury łączącej estetykę, zrównoważony rozwój, ochronę dziedzictwa oraz społeczną użyteczność.
Sukces Centrum „Spycimierskie Boże Ciało” jest sukcesem Gminy Uniejów, lokalnej społeczności i wszystkich osób zaangażowanych w realizację przedsięwzięcia, a zarazem znaczącym osiągnięciem twórczym autora projektu, prof. Bartosza Hungera.
Inwestycja dowodzi, że największy potencjał współczesnej architektury nie zawsze tkwi w poszukiwaniu nowych, niezwykłych form. Często znacznie ważniejsza okazuje się umiejętność rozpoznania wartości miejsca, zrozumienia jego historii i przełożenia tych uwarunkowań na trafne decyzje przestrzenne.
Centrum w Spycimierzu jest przekonującym przykładem tego, że dobra architektura nie musi konkurować z historią – może ją twórczo kontynuować, chronić i przekazywać kolejnym pokoleniom.
Image
Image
Image
Image
Image
Image
Image
